Stadion Dziesięciolecia, niegdyś duma powojennej Warszawy, przeszedł jedną z najbardziej spektakularnych transformacji w historii polskiej architektury sportowej.
To, co kiedyś było symbolem socjalistycznej potęgi, a później największym bazarem Europy, obecnie jest nowoczesnym PGE Narodowym - areną światowej klasy wydarzeń sportowych i kulturalnych.
Ta niezwykła przemiana nie tylko zmieniła panoramę stolicy, ale również sposób, w jaki Polacy postrzegają nowoczesną infrastrukturę sportową. Od betonowej konstrukcji lat 50-tych do innowacyjnego obiektu XXI wieku - historia tego miejsca odzwierciedla transformację całego kraju.
W tym artykule przyjrzymy się szczegółowo tej fascynującej metamorfozie, analizując nie tylko zmiany architektoniczne, ale także wpływ obu stadionów na sport, kulturę i rozwój Warszawy na przestrzeni lat.
Historia Dwóch Epok
Narodziny Stadionu Dziesięciolecia (1955)
Początkowo pomysł budowy nowego obiektu sportowego w Warszawie pojawił się na początku lat 50. XX wieku. W 1953 roku, zespół architektów pod kierownictwem Jerzego Hryniewieckiego, Zbigniewa Ihnatowicza i Jerzego Sołtana wygrał konkurs na projekt stadionu olimpijskiego. Decyzję o budowie podjęto 2 sierpnia 1954 roku, a prace rozpoczęto już w tym samym miesiącu .
Okres świetności i upadku (1955-2008)
Obiekt szybko stał się centrum wydarzeń sportowych i kulturalnych. Na trybunach mieściło się oficjalnie 71 008 widzów, chociaż podczas największych imprez liczba ta sięgała nawet 100 tysięcy. Następnie stadion gościł najważniejsze wydarzenia sportowe, między innymi mecze międzypaństwowe reprezentacji Polski, finały Pucharu Polski oraz finisze Wyścigu Pokoju.
Jednakże po 1983 roku obiekt zaczął podupadać. W 1989 roku został wydzierżawiony firmie Damis, która utworzyła tam "Jarmark Europa". Według danych CBŚ z 2001 roku, roczne obroty targowiska sięgały 12 miliardów złotych.
Powstanie PGE Narodowego (2008-2012)
Wreszcie, 7 października 2008 roku rozpoczęła się budowa nowego stadionu. W pierwszym etapie wykonano ponad 7 tysięcy prefabrykowanych betonowych pali oraz około 6,7 tysiąca kolumn żwirowych. Następnie, w drugim etapie budowy, wykorzystano ponad 200 tysięcy metrów sześciennych betonu.
Ponadto, w konstrukcji zastosowano innowacyjne rozwiązania, między innymi 72 elementy pierścienia dachu, każdy o wadze około 48 ton i wysokości 12,5 metra. Całkowity koszt budowy wyniósł 1 976 061 375 złotych. Oficjalne otwarcie nowego obiektu odbyło się 29 stycznia 2012 roku koncertem polskich gwiazd, w tym zespołów Lady Pank, Coma i T.Love.
Architektoniczna Rewolucja
Architektoniczne różnice między dwoma warszawskimi stadionami najlepiej obrazują postęp w projektowaniu obiektów sportowych na przestrzeni półwiecza.
Konstrukcja i design Stadionu Dziesięciolecia
Konstrukcja Stadionu Dziesięciolecia opierała się na wałach ziemnych, które zostały usypane z gruzów powojennej Warszawy. Inspiracją dla projektu stało się "Zakazane Miasto" w Pekinie, szczególnie widoczne w charakterystycznych schodach prowadzących na koronę stadionu. Jednakże to rozwiązanie konstrukcyjne sprawiło, że obiekt był przestarzały już w momencie budowy .
Innowacyjne rozwiązania PGE Narodowego
PGE Narodowy wprowadził przełomowe rozwiązania techniczne. Fasada stadionu, nawiązująca do polskich barw narodowych, została wykonana z anodowanej siatki sprowadzonej z Hiszpanii. Najbardziej charakterystycznym elementem jest konstrukcja dachu, składająca się z systemu stalowych lin rozpiętych między ściskanym pierścieniem zewnętrznym a centralną iglicą.
Stadion wyposażono w zaawansowany system oświetlenia, wykorzystujący 1648 opraw Liner XB-36, każda z 36 modułami LED dużej mocy. Ponadto, obiekt posiada innowacyjny system zarządzania i monitorowania instalacji budynkowej, zawierający około 30 tysięcy punktów kontrolnych.
Porównanie parametrów technicznych
Różnice między obiektami najlepiej widać w liczbach:
-
Stadion Dziesięciolecia mieścił 71 008 widzów na odkrytych trybunach, natomiast PGE Narodowy może pomieścić 58 580 kibiców w komfortowych warunkach
-
Łączna powierzchnia PGE Narodowego wynosi 203 920 m², a jego kubatura przekracza 1 000 000 m³
-
Konstrukcja stalowa główna nowego stadionu waży 12 000 ton, a łączna długość lin wynosi około 37 kilometrów
-
W przeciwieństwie do poprzednika, PGE Narodowy posiada rozsuwany dach wykonany z włókna szklanego pokrytego teflonem, zdolny do utrzymania 18 cm mokrego śniegu
Nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne przyniosły stadionowi międzynarodowe uznanie - obiekt zdobył nagrody w kategoriach "najbardziej innowacyjne wykorzystanie technologii" oraz "najlepszy wielofunkcyjny projekt stadionu" podczas Światowego Kongresu Stadionów w Katarze.
Sportowe Dziedzictwo
Sportowa historia warszawskich stadionów zapisała się złotymi zgłoskami w annałach polskiego sportu.
Najważniejsze wydarzenia na Stadionie Dziesięciolecia
Sierpień 1958 roku przyniósł jeden z najbardziej pamiętnych momentów w historii polskiej lekkoatletyki. Podczas meczu Polska-USA, Jerzy Chromik ustanowił rekord świata w biegu na 3000 metrów z przeszkodami, uzyskując czas 8 minut i 32 sekundy . Ponadto wydarzenie to zapisało się w historii światowego sportu - drugiego dnia zawodów na trybunach zgromadziło się ponad 100 000 widzów, co pozostaje niepobitym rekordem frekwencji na zawodach lekkoatletycznych.
Ostatni oficjalny mecz piłkarski na Stadionie Dziesięciolecia odbył się 17 kwietnia 1983 roku, kiedy reprezentacja Polski zmierzyła się z Finlandią w ramach eliminacji do mistrzostw Europy. Następnie obiekt gościł jeszcze kilka znaczących wydarzeń kulturalnych, włącznie z historyczną mszą świętą celebrowaną przez papieża Jana Pawła II w czerwcu 1983 roku.
Międzynarodowe sukcesy PGE Narodowego
PGE Narodowy szybko stał się areną prestiżowych wydarzeń sportowych. W 2012 roku obiekt był gospodarzem UEFA EURO 2012, podczas którego rozegrano mecz otwarcia, ćwierćfinał oraz półfinał. Jednakże prawdziwy sukces stadionu wykracza poza piłkę nożną - arena gościła również zawody windsurfingowe na specjalnie zbudowanym basenie oraz Memoriał Kamili Skolimowskiej z udziałem największych gwiazd lekkiej atletyki.
Prestiż obiektu potwierdza międzynarodowe uznanie - PGE Narodowy zajął drugie miejsce w rankingu najlepszych stadionów w Europie, ex aequo z takimi legendarnymi obiektami jak Camp Nou w Barcelonie.
Wpływ na polski sport
Znaczenie obu stadionów dla rozwoju polskiego sportu jest nieocenione. Na Stadionie Dziesięciolecia rozgrywano najważniejsze krajowe wydarzenia, między innymi finały Pucharu Polski oraz memoriały Janusza Kusocińskieg. Z kolei PGE Narodowy stał się domem reprezentacji Polski, gdzie drużyna narodowa odniosła szereg historycznych zwycięstw w meczach kwalifikacyjnych do mistrzostw świata i Europy.
Obecnie obiekt organizuje rocznie 25-30 wielkich wydarzeń sportowych. W najbliższej przyszłości arena będzie gospodarzem kolejnych prestiżowych imprez - w 2026 roku odbędzie się tutaj pierwszy w historii Finał Drużynowego Pucharu Świata na żużlu.
Funkcje Pozasportowe
Transformacja funkcji pozasportowych warszawskich stadionów odzwierciedla zmieniające się potrzeby społeczne i gospodarcze stolicy.
Od Jarmarku Europa do centrum biznesowego
Po 1989 roku Stadion Dziesięciolecia stał się miejscem największego targowiska w Europie. Jarmark Europa, składający się z ponad 5000 podmiotów gospodarczych, generował roczne obroty sięgające 12 miliardów złotych według danych z 2001 roku. Jednakże, wraz z zamknięciem targowiska 30 września 2007 roku, zakończył się charakterystyczny rozdział w historii obiektu.
Obecnie PGE Narodowy oferuje ponad 50 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni biznesowej. Przestrzeń ta obejmuje:
-
Największe centrum konferencyjno-kongresowe w stolicy
-
Nowoczesne powierzchnie biurowe
-
Przestrzenie eventowe dla wydarzeń korporacyjnych
-
Strefy VIP i loże biznesowe
Wydarzenia kulturalne i rozrywkowe
PGE Narodowy stał się centrum wydarzeń kulturalnych na skalę międzynarodową. W ciągu 10 lat działalności na arenie wystąpiły światowe gwiazdy muzyki, między innymi Paul McCartney, Roger Waters, AC/DC, Rihanna oraz The Rolling Stones. Ponadto w 2023 roku Dawid Podsiadło zgromadził rekordową, blisko 80-tysięczną publiczność .
Na obiekcie organizowane są również prestiżowe targi i wystawy, takie jak Audio Video Show, Targi Książek i Mediów VIVELO oraz różnorodne wydarzenia branżowe. Stadion gościł także wydarzenia o znaczeniu międzynarodowym, włącznie ze Szczytem Klimatycznym COP-19 w 2013 roku, podczas którego odbyło się ponad 2 tysiące spotkań i 140 konferencji prasowych.
Znaczenie społeczne obu obiektów
Stadion Dziesięciolecia pełnił istotną rolę w życiu kulturalnym Polski. Organizowano na nim dożynki, koncerty oraz uroczyste obchody ważnych rocznic państwowych . W latach 90. Jarmark Europa stał się miejscem zatrudnienia dla setek tysięcy osób, tworząc unikalną przestrzeń międzykulturową.
PGE Narodowy natomiast przekształcił się w nowoczesne centrum życia społecznego i biznesowego. Obiekt jest dostępny dla wszystkich grup społecznych, włącznie z osobami z niepełnosprawnościami. Ponadto regularnie organizowane są tu wydarzenia z zakresu społecznej odpowiedzialności biznesu oraz rodzinne pikniki sportowe i naukowe.
Stadion stał się również ważnym ośrodkiem edukacyjnym, oferując zwiedzanie z przewodnikiem oraz specjalne trasy tematyczne, pozwalające poznać różne aspekty funkcjonowania obiektu. Dzięki temu PGE Narodowy nie tylko kontynuuje, ale także rozszerza społeczną rolę swojego poprzednika, łącząc tradycję z nowoczesnością.
Wpływ na Rozwój Warszawy
Budowa PGE Narodowego zapoczątkowała znaczącą metamorfozę praskiej części Warszawy, przynosząc miastu wymierne korzyści infrastrukturalne i ekonomiczne.
Zmiany infrastrukturalne w okolicy
Realizacja projektu PGE Narodowego przyniosła fundamentalne zmiany w zagospodarowaniu przestrzennym okolicy. Powstał rozległy kompleks parkingowy mieszczący ponad 1700 samochodów w części podziemnej oraz 2500 miejsc na parkingu zewnętrznym . Ponadto wprowadzono innowacyjne rozwiązania w zakresie gospodarki wodnej, włączając system rozsączania wody deszczowej do terenów zielonych wzdłuż ulicy Zielenieckiej.
Projekt zagospodarowania terenu wokół stadionu zakładał stworzenie "zielonej doliny" - przestrzeni łączącej Park Skaryszewski z Wisłą. Jednakże szczególną uwagę poświęcono przekształceniu ulicy Zielenieckiej w arterię o charakterze parkowym, która zamiast dzielić, łączy okoliczne tereny zielone.
Wartość ekonomiczna dla miasta
PGE Narodowy stał się samofinansującym się przedsiębiorstwem od 2014 roku. Obiekt generuje przychody z różnorodnych źródeł:
-
Powierzchnia biurowo-handlowa o łącznej przestrzeni 25 000 m²
-
Centrum konferencyjne mogące pomieścić do 1600 osób
-
Organizacja około 700 wydarzeń sportowych, biznesowych i kulturalnych
W ciągu pierwszych lat działalności stadion odwiedził milion gości, co przekroczyło początkowe prognozy. Natomiast wartość inwestycji w infrastrukturę okołostadionową przyniosła dodatkowe korzyści ekonomiczne dla dzielnicy Praga.
Znaczenie turystyczne
PGE Narodowy stał się jednym z głównych punktów na turystycznej mapie Warszawy. Od momentu otwarcia obiekt odwiedziło ponad 4 miliony gości. Stadion oferuje regularne wycieczki z przewodnikiem, prezentując nie tylko współczesne oblicze areny, ale również zachowane relikty Stadionu Dziesięciolecia, takie jak tunele i pamiątkowe tablice.
Obiekt znacząco wpłynął na rozwój turystyki biznesowej w stolicy. W 2022 roku Warszawa gościła blisko 9 tysięcy wydarzeń korporacyjnych, konferencji i targów, w których uczestniczyło ponad 1,2 miliona osób . Ponadto według badań, ponad 80% warszawiaków dostrzega pozytywny wpływ rozwoju turystyki na jakość życia w mieście .
Znaczenie PGE Narodowego dla rozwoju Warszawy potwierdza jego pozycja w europejskich rankingach - w ciągu trzech lat od otwarcia obiekt znalazł się w pierwszej piątce najlepiej zarządzanych stadionów w Europie . Natomiast planowane inwestycje, między innymi budowa mostu pieszo-rowerowego na Pragę, mają dodatkowo zwiększyć atrakcyjność tej części miasta
Wnioski
Historia przemiany warszawskiego giganta sportowego stanowi świadectwo niezwykłej transformacji nie tylko samego obiektu, ale całej stolicy Polski. Niewątpliwie PGE Narodowy, powstały na fundamentach Stadionu Dziesięciolecia, stał się symbolem nowoczesności i postępu technologicznego w polskiej infrastrukturze sportowej.
Przede wszystkim obiekt udowodnił swoją wartość jako centrum sportu, kultury i biznesu. Spektakularne wydarzenia sportowe, koncerty światowych gwiazd oraz międzynarodowe konferencje potwierdzają jego rangę na arenie europejskiej. Stadion generuje znaczące przychody dla miasta, przyciągając miliony turystów i tworząc nowe możliwości rozwoju dla praskiej części Warszawy.
Jednakże największym sukcesem tej transformacji pozostaje społeczny wymiar obiektu. PGE Narodowy łączy pokolenia, kultywując pamięć o historycznym Stadionie Dziesięciolecia, jednocześnie spełniając oczekiwania współczesnych użytkowników. Ostatecznie, ta wyjątkowa arena sportowa nie tylko zmieniła oblicze polskiego sportu, ale również stała się katalizatorem pozytywnych zmian urbanistycznych i społecznych w stolicy.